آیا میتوان برای «وجود» علتی بیرون از جهان تصور کرد؟
آیا میتوان برای «وجود» علتی بیرون از جهان تصور کرد؟
اغلب وقتی از منشأ وجود میپرسیم، پاسخها به سوی چیزی بیرون از جهان مشاهدهپذیر میروند: علتی فرازمانی، فرامکانی و تغییرناپذیر.
اما پرسش اساسیتر این است: آیا چنین ارجاعی اصلاً میتواند «توضیح» باشد؟
در این یادداشت، بدون ورود به الهیات یا علم تجربی، فقط از منظر منطق توضیح فکر میکنم.
دو قلمرو مفهومی
میتوان بهصورت روشی (نه اعتقادی) میان دو قلمرو تمایز گذاشت:
جهانی که در آن تغییر، زمان، مکان، تمایز و رابطهی علّی معنا دارند.
قلمرو غیرمشاهدهپذیر
آنچه فرض میشود خارج از زمان، تغییر و تمایز است.
این تمایز، صرفاً ابزاری برای بررسی اعتبار توضیحهاست.
مسئلهی علیت
علیت همیشه با گذار همراه است: از علت به معلول، از پیش به پس.
اما گذار بدون نوعی ترتیب یا زمان معنا ندارد.
اگر چیزی کاملاً بیرون از زمان و تغییر باشد، دیگر نمیتوان گفت:
یا «چگونه چیزی را موجب شده است»
در اینجا، مشکل نادانی ما نیست؛ خود مفهوم علیت از کار میافتد.
دو راه بیشتر وجود ندارد
اگر بخواهیم دقیق باشیم، تنها دو امکان باقی میماند:
در این صورت، زنجیرههای درونیِ تغییر و ساختار کافیاند؛ حتی اگر آغاز مطلقی در کار نباشد.
یا منشأ وجود بیرون از جهان است
که در این حالت، دیگر نمیتوان دربارهی «چگونگی» آن سخن گفت؛ چون زبان توضیح از دسترس خارج شده است.
نتیجه
شاید مهمترین نتیجه این باشد که:
هرجا توضیح فرو میریزد، افزودن فرضهای بیشتر ما را به فهم نزدیکتر نمیکند.
گاهی خویشتنداری مفهومی عقلانیتر از بلندپروازی توضیحی است.
لطفا نظر خود را با دیگران به اشتراک بگذارید
#فلسفه #هستی_شناسی #علیت #فلسفه_علم #تفکر_انتقادی #متافیزیک #معنای_توضیح #فلسفه_تحلیلی #اندیشه #جهان_و_وجود
نسخهٔ انگلیسی این یادداشت با تمرکز تحلیلی در لینک زیر در دسترس است:
Comments
Post a Comment
دیدگاهها پس از بررسی منتشر میشوند.